Ελληνικές Ορχιδέες In Situ | Epipactis |

Epipactis helleborine subsp. helleborine(L.) Crantz

Epipactis helleborine subsp. helleborine (L.) Crantz 1769, Stirp. Austr. Fasc., ed. 2, 2: 467

Συνώνυμα:

* Serapias helleborine L. [nom. cons. prop. – βασιώνυμο – συν. της Ε. helleborine s.l.]; Amesia consimilis (D.Don) A.Nelson & J.F.Macbr.; Amesia discolor (Kraenzl.) Hu; Amesia latifolia (L.) A.Nelson & J.F.Macbr.; Amesia latifolia f. monotropoides Mousley; Amesia latifolia f. variegata Mousley; Amesia longibracteata Schweinf.; Amesia monticola (Schltr.) Hu; Amesia pycnostachys (K.Koch) A.Nelson & J.F.Macbr.; Amesia squamellosa (Schltr.) Hu; Amesia tenii (Schltr.) Hu; Amesia yunnanensis (Schltr.) Hu; Calliphyllon latifolium (L.) Bubani; Cymbidium latifolium (L.) Sw.; Epipactis atroviridis Linton; Epipactis consimilis D.Don, Prodr.; Epipactis dalhousiae Wight; Epipactis discolor Kraenzl.; Epipactis gutta-sanguinis Arv.-Touv.; Epipactis helleborine f. alba (Webster) B.Boivin; Epipactis helleborine f. albifolia M.R.Lowe; Epipactis helleborine f. brevibracteata (Zapal.) Bordz.; Epipactis helleborine f. dentata (Zapal.) Soó; Epipactis helleborine f. dilatata (Asch. & Graebn.) Soó; Epipactis helleborine f. luteola P.M.Br.; Epipactis helleborine f. macrophylla Snarskis; Epipactis helleborine f. minor (R.Engel) P.Delforge; Epipactis helleborine f. monotropoides (Mousley) Scoggan; Epipactis helleborine f. montana (Zapal.) Bordz.; Epipactis helleborine f. obtusa (Zapal.) Soó; Epipactis helleborine f. parviflora (Zapal.) Bordz.; Epipactis helleborine f. przemysliensis (Zapal.) Verm.; Epipactis helleborine f. remota (Zapal.) Bordz.; Epipactis helleborine f. variegata (Webster) B.Boivin; Epipactis helleborine lusus interrupta (Beck) Verm.; Epipactis helleborine subsp. latifolia (L.) Syme; Epipactis helleborine subsp. minor (R.Engel) R.Engel; Epipactis helleborine subsp. moratoria Riech. & Zirnsack; Epipactis helleborine subsp. ohwii (Fukuy.) H.J.Su; Epipactis helleborine subsp. transcaucasica A.P.Khokhr.; Epipactis helleborine subsp. viridis Soó; Epipactis helleborine subsp. zirnsackiana (Riech.) Riech.; Epipactis helleborine var. castanearum Gévaudan; Epipactis helleborine var. chlorantha Verm.; Epipactis helleborine var. densiflora Verm.; Epipactis helleborine var. diversifolia Verm.; Epipactis helleborine var. herbacea (Lindl.) S.N.Mitra; Epipactis helleborine var. interrupta Beck; Epipactis helleborine var. intrusa (Lindl.) S.N.Mitra; Epipactis helleborine var. lancifolia (Zapal.) Bordz.; Epipactis helleborine var. latifolia (L.) A.Blytt; Epipactis helleborine var. laxiflora Verm.; Epipactis helleborine var. minor R.Engel; Epipactis helleborine var. moratoria (Riech. & Zirnsack) P.Delforge; Epipactis helleborine var. phoenicea Verm.; Epipactis helleborine var. thomsonii (Hook.f.) S.N.Mitra; Epipactis helleborine var. viridens A.Gray; Epipactis helleborine var. youngiana (A.J.Richards & A.F.Porter) Kreutz; Epipactis heraclea P.Delforge & Kreutz; Epipactis herbacea Lindl.; Epipactis intrusa Lindl.; Epipactis kezlinekii Batoušek; Epipactis latifolia (L.) All.; Epipactis latifolia f. alba Webster; Epipactis latifolia f. albiflora E.G.Camus; Epipactis latifolia f. pseudovarians Engenst.; Epipactis latifolia f. variegata Webster; Epipactis latifolia subsp. helleborine (L.) Rivas Goday & Borja [ined. - συν. της Ε. helleborine s.l.]; Epipactis latifolia subsp. ovalis (Bab.) Nyman; Epipactis latifolia var. acutiloba Huter; Epipactis latifolia var. condensata E.G.Camus & A.Camus; Epipactis latifolia var. decipiens E.G.Camus; Epipactis latifolia var. dentata (Zapal.) E.G.Camus; Epipactis latifolia var. dilatata Asch. & Graebn.; Epipactis latifolia var. interrupta (Beck) M.Schulze; Epipactis latifolia var. intrusa (Lindl.) Hook.f.; Epipactis latifolia var. major Neilr.; Epipactis latifolia var. pallens Gaudin; Epipactis latifolia var. platyphylla Irmisch; Epipactis latifolia var. pycnostachys K.Koch [nom. nud.]; Epipactis latifolia var. pygmaea W.Zimm.; Epipactis latifolia var. robusta Podp.; Epipactis latifolia var. thomsonii Hook.f.; Epipactis latifolia var. vulgaris Coss. & Germ.; Epipactis ligulata Hand.-Mazz.; Epipactis longibracteata (Schweinf.) S.Y.Hu [nom. illeg.: μεταγενέστερο ομώνυμο]; Epipactis macrostachya Lindl.; Epipactis magnibracteata C.Schweinf.; Epipactis micrantha E.Peter [nom. illeg.: μεταγενέστερο ομώνυμο]; Epipactis monticola Schltr.; Epipactis nephrocordia Schltr.; Epipactis ohwii Fukuy.; Epipactis ovalis Bab.; Epipactis pinovica S. Hertel, S. Tsiftsis & Z. Antonopoulos; Epipactis pycnostachys K.Koch; Epipactis squamellosa Schltr.; Epipactis tenii Schltr.; Epipactis tremolsii subsp. heraclea (P.Delforge & Kreutz) Kreutz; Epipactis tremolsii subsp. turcica (Kreutz) Kreutz; Epipactis turcica Kreutz; Epipactis uliginosa Vest; Epipactis viridans f. humilis Zapal.; Epipactis viridans f. interrupta (Beck) Zapal.; Epipactis viridans f. minor Zapal.; Epipactis viridans f. parviflora Zapal.; Epipactis viridans f. remota Zapal.; Epipactis viridans var. brevibracteata Zapal.; Epipactis viridans var. dentata Zapal.; Epipactis viridans var. lancifolia Zapal.; Epipactis viridans var. lithuanica Zapal.; Epipactis viridans var. montana Zapal.; Epipactis viridans var. obtusa Zapal.; Epipactis viridans var. przemysliensis Zapal.; Epipactis viridans var. subrotundifolia Zapal.; Epipactis viridiflora Rupr. [ined.? - nom. illeg.: μεταγενέστερο ομώνυμο]; Epipactis voethii Robatsch; Epipactis youngiana A.J.Richards & A.F.Porter; Epipactis yunnanensis Schltr.; Epipactis zirnsackiana Riech.; Helleborine atroviridis (Linton) F.Hanb.; Helleborine helleborine (L.) Druce [nom. inval. - συν. της Ε. helleborine s.l.]; Helleborine latifolia (L.) Moench; Helleborine latifolia f. acutiloba (Huter) Graber; Helleborine latifolia f. albiflora Graber; Helleborine latifolia f. brevibracteata (Zapal.) Soó; Helleborine latifolia f. dentata (Zapal.) Soó; Helleborine latifolia f. dilatata (Asch. & Graebn.) Soó; Helleborine latifolia f. foliosa Graber [ined.: IPNI - nom. illeg. WCSF]; Helleborine latifolia f. interrupta (Beck) Graber; Helleborine latifolia f. lancifolia (Zapal.) Soó; Helleborine latifolia f. montana (Zapal.) Soó; Helleborine latifolia f. obtusa (Zapal.) Soó; Helleborine latifolia f. parviflora (Zapal.) Soó; Helleborine latifolia f. przemysliensis (Zapal.) Soó; Helleborine latifolia f. pseudovarians (Engenst.) Soó; Helleborine latifolia f. pycnostachys (K.Koch) Soó; Helleborine latifolia f. pygmaea (W.Zimm.) Soó; Helleborine latifolia subsp. platyphylla (Irmisch) Graber; Helleborine latifolia subvar. paucifolia Gaille & Graber; Helleborine latifolia var. angustifolia Druce; Helleborine latifolia var. atroviridis (Linton) Druce; Helleborine latifolia var. dilatata (Asch. & Graebn.) Graber; Helleborine latifolia var. platyphylla (Irmisch) Briq.; Helleborine macrostachya (Lindl.) Soó; Helleborine nephrocardia (Schltr.) Soó; Helleborine ovalis (Bab.) Druce; Helleborine pycnostachys (K.Koch) Druce; Helleborine squamellosa (Schltr.) Soó; Helleborine tenii (Schltr.) Soó; Helleborine varians Soó; Helleborine yunnanensis (Schltr.) Soó; Limodorum latifolium (L.) Kuntze [nom. illeg.: μεταγενέστερο ομώνυμο]; Serapias consimilis (D.Don) A.A.Eaton; Serapias helleborine var. latifolia L.; Serapias latifolia (L.) Huds.; Serapias memoralis Salisb. [nom. superfl.]


Ελληνική κατανομή:
Νομός Αρκαδίας Νομός Αχαΐας Νομός Αττικής Νομός Γρεβενών Νομός Δράμας Νομός Δωδεκανήσου Νομός Έβρου Νομός Ευβοίας Νομός Ευρυτανίας Νομός Ημαθίας Νομός Ηρακλείου Νομός Θεσπρωτίας Νομός Ιωαννίνων Νομός Καστοριάς Νομός Κέρκυρας Νομός Κεφαλλονιάς Νομός Κοζάνης Νομός Λακωνίας Νομός Λάρισας Νομός Μεσσηνίας Νομός Πέλλας Νομός Πιερίας Νομός Σάμου Νομός Σερρών Νομός Τρικάλων Νομός Φθιώτιδας Νομός Φλώρινας Νομός Φωκίδας Νομός Χαλκιδικής

Παγκόσμια κατανομή:
Northern Europe Middle Europe Southwestern Europe Southeastern Europe Eastern Europe Siberia Russian Far East Middle Asia Caucasus Western Asia China Mongolia Eastern Asia

Σημειώσεις είδους:

Το πιο κοινό είδος του γένους στην Ελλάδα (και παγκοσμίως). Δύο υποείδη αναγνωρίζονται στον Ελλαδικό χώρο (WCSF, 29/5/2015), εδώ τρία, με τη προσθήκη της E. helleborine subsp. densifolia (W.Hahn, Passin & R.Wegener) Kreutz.  

Διαγνωστικοί χαρακτήρες (Buttler, 1991; Delforge, 2006; Flora of China, 2009; Kreutz & Sofer, 2014)

Φυτό: με ένα έως 10 βλαστούς από το ίδιο ρίζωμα, έως 1 m, άτριχοι στη βάση με 2-3(4) φυλλάρια, χνουδωτοί προς την κορυφή. Φύλλα: 4-12, μακρύτερα του μεσογονατίου διαστήματος, πράσινα, οριζόντια, φαρδιά ελλειψοειδή-ωοειδή, σπάνια με στρογγυλεμένο άκρο, 7-13(17) × 3-6(10) cm (μ. × πλ.), τα άνω λογχοειδή, σε ελικοειδή διάταξη (σπάνια σχεδόν αλλά όχι απόλυτα δίσειρη), με τα περισσότερα εντοπισμένα στο κάτω μισό του βλαστού (προσοχή: του βλαστού όταν όλα τα άνθη έχουν ανοίξει). Ανθοφόρο: χνουδωτό, όρθιο (η κορυφή μπορεί να είναι κρεμάμενη), συνήθως με πυκνή διάταξη ανθέων, με 10-50(100) άνθη. Βράκτια: τα κατώτερα σαφώς μακρύτερα του μήκους των άνθος+ωοθήκη, μερικές φορές σχεδόν σαν φύλλα, τα ανώτερα λίγο μακρύτερα της ωοθήκης. Άνθη: ανοικτά, πρασινωπά με ροζ-μοβ ή/και (σπάνια) κιτρινωπές αποχρώσεις, πέταλα συνήθως ροζ, χείλος ροζ, με νέκταρ, σέπαλα χνουδωτά στην εξωτερική επιφάνεια. Ωοθήκη: απιοειδής, με κοντό ποδίσκο (που μπορεί να φέρει μοβ απόχρωση), ελαφρά χνουδωτή. 

Ονοματολογική σημείωση

Ο τύπος της Serapias helleborine L., Sp. Pl.: 949 (1753), που είναι το βασιώνυμο του παρόντος ονόματος, είναι ένα φυτό που αντιπροσωπεύει την E. atrorubens (Hoffm.) Besser. Με αυτό το σκεπτικό οι  Kreutz & Sofer (2014) έχουν κάνει πρόταση να οριστεί το όνομα με νέο τύπο (prop. nom. et typus cons.).


English

This is the most frequently occuring species of the genus in Greece (globally too). Two subspecies are accepted for the country (WCSF, 29/5/2015), three here, with the addition of Ε. helleborine subsp. densifolia (W.Hahn, Passin & R.Wegener) Kreutz. 

Diagnostic characters (Buttler, 1991; Delforge, 2006; Flora of China, 2009; Kreutz & Sofer, 2014)

Plant: with one to ten stems sprouting from the same rhizome, up to 1 m tall, base glabrous with 2-3(4) small leafs at the base, velvety at the top. Leaves: 4-12, longer than the internode, green, horizontal, elliptical-ovate, more lanceolate towards the top of the stem (rarely rounded) 7-13(17) × 3-6(10) cm (L × W), helically arranged (even slightly so) – more leaves present at the bottom half of the stem (caution: when all flowers open). Inflorescence: velvety, straight (the top may be drooping), dense, carrying 10-50(100) flowers. Bracts: the ones at the bottom clearly longer than the length of flower+ovary, leaf-like, the top ones slightly longer than the ovary. Flowers: open, greenish, with a pink tint (especially the petals), rarely a light ochre tint, lip pink, nectariferous, sepals pubescent abaxially. Ovary: pyriform, with a short pedicel, sparsely pubescent – base may be violet coloured.  

Nomenclatural note

The type of Serapias helleborine L., Sp. Pl.: 949 (1753), which serves as the basionym for the currently accepted name of this taxon, is a member of the species currently known as E. atrorubens (Hoffm.) Besser. Consequently, Kreutz & Sofer (2014) have published a proposal to conserve the name with a conserved type, to avoid taxonomic instability. 


Βιβλιογραφία/References

Kreutz, K.C.A.J. & M.S.M. Sosef, 2014. (2278) Proposal to conserve the name Serapias helleborine (Epipactis helleborine) (Orchidaceae) with a conserved type. Taxon, Vol.63(2): 432–434


Τεκμηρίωση ονόματος/Nomenclatural documentation

τυπική δημοσίευση - protologue

προταθείς τύπος - proposed conserved type: Kreutz K.C.A.J. & M.S.M. Sosef, 2014. (2278) Proposal toconserve Serapias helleborine (Epipactis helleborine) (Orchidaceae) with a conserved type. Taxon, Vol. 63(2): 432–434