Ελληνικές Ορχιδέες In Situ | Ophrys |

Ophrys fusca subsp. fuscaLink

Ophrys fusca subsp. fusca Link 1800, J. Bot. (Schrader) 1799(2): 324

Συνώνυμα:

Arachnites fuscus (Link) Tod. [συνώνυμο της O. fusca s.l.]; Ophrys × fusca subsp. proxima (C.E.Hermos., Benito & Soca) F.M.Vázquez; Ophrys africana G.Foelsche & W.Foelsche; Ophrys akhdarensis (B.Baumann & H.Baumann) P.Delforge; Ophrys arnoldii P.Delforge; Ophrys attaviria D.Rückbr., U.Rückbr., Wenker & S.Wenker; Ophrys attaviria f. eptapigiensis (Paulus) P.Delforge; Ophrys attaviria f. thracica (Kreutz) P.Delforge; Ophrys attaviria subsp. cesmeensis Kreutz; Ophrys attaviria var. cesmeensis (Kreutz) P.Delforge; Ophrys bilunulata Risso; Ophrys caesiella P.Delforge; Ophrys calocaerina Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys cesmeensis (Kreutz) P.Delforge; Ophrys clara F.M.Vázquez & S.Ramos; Ophrys creberrima Paulus; Ophrys cressa Paulus; Ophrys creticola Paulus; Ophrys decembris S.Moingeon & J.-M.Moingeon; Ophrys delforgei Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys dianica M.R.Lowe & al.; Ophrys eptapigiensis Paulus; Ophrys fabrella Paulus & Ayasse ex P.Delforge; Ophrys ficuzzana H.Baumann & Künkele; Ophrys flammeola P.Delforge; Ophrys forestieri Lojac.; Ophrys funerea Viv.; Ophrys fusca f. minor Lojac.; Ophrys fusca lusus ramosis F.M.Vázquez; Ophrys fusca subsp. akhdarensis B.Baumann & H.Baumann; Ophrys fusca subsp. arnoldii (P.Delforge) Kreutz; Ophrys fusca subsp. attaviria (D.Rückbr., U.Rückbr., Wenker & S.Wenker) Kreutz; Ophrys fusca subsp. bilunulata (Risso) Kreutz; Ophrys fusca subsp. caesiella (P.Delforge) Kreutz; Ophrys fusca subsp. calocaerina (Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys fusca subsp. cesmeensis (Kreutz) Kreutz; Ophrys fusca subsp. clara (F.M.Vázquez & S.Ramos) F.M.Vázquez; Ophrys fusca subsp. creberrima (Paulus) H.Kretzschmar; Ophrys fusca subsp. cressa (Paulus) H.Kretzschmar; Ophrys fusca subsp. creticola (Paulus) H.Kretzschmar; Ophrys fusca subsp. delforgei (Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys fusca subsp. eptapigiensis (Paulus) Kreutz; Ophrys fusca subsp. fabrella (Paulus & Ayasse ex P.Delforge) Kreutz; Ophrys fusca subsp. flammeola (P.Delforge) Kreutz; Ophrys fusca subsp. funerea (Viv.) Arcang.; Ophrys fusca subsp. gazella (Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys fusca subsp. hespera (Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys fusca subsp. laureotica Kalog., Delipetrou & A.Alibertis; Ophrys fusca subsp. leucadica (Renz) H.Kretzschmar; Ophrys fusca subsp. limensis F.M.Vázquez; Ophrys fusca subsp. lindia (Paulus) Kreutz; Ophrys fusca subsp. lindleyana F.M.Vázquez [nom. inval.: το βασιώνυμο είναι nom. inval.]; Ophrys fusca subsp. lucana (P.Delforge, Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys fusca subsp. lucentina (P.Delforge) Kreutz; Ophrys fusca subsp. lucifera (Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys fusca subsp. lupercalis (Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys fusca subsp. marmorata (G.Foelsche & W.Foelsche) Kreutz; Ophrys fusca subsp. minima Balayer; Ophrys fusca subsp. ortuabis (M.P.Grasso & Manca) Kreutz; Ophrys fusca subsp. parosica (P.Delforge) Kreutz; Ophrys fusca subsp. parvula (Paulus) Kreutz; Ophrys fusca subsp. peraiolae (G.Foelsche & al.) Kreutz; Ophrys fusca subsp. perpusilla (Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys fusca subsp. persephonae (Paulus) Kreutz; Ophrys fusca subsp. phaseliana (D.Rückbr. & U.Rückbr.) Kreutz; Ophrys fusca subsp. sabulosa (Paulus & Gack ex P.Delforge) Kreutz; Ophrys fusca subsp. sancti-isidorii A.Saliaris, Saliaris & A.Alibertis; Ophrys fusca subsp. thracica Kreutz; Ophrys fusca subsp. thriptiensis (Paulus) H.Kretzschmar; Ophrys fusca subsp. zonata (Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys fusca var. distincta F.M.Vázquez; Ophrys fusca var. lutea F.M.Vázquez; Ophrys fusca var. lutescens F.M.Vázquez; Ophrys fusca var. maculata Balayer; Ophrys fusca var. rubescens Balayer; Ophrys fusca var. subfusca (Rchb.f.) Rchb. ; Ophrys gackiae P.Delforge; Ophrys gazella Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys hespera Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys iricolor subsp. lojaconoi (P.Delforge) Kreutz; Ophrys kedra Paulus; Ophrys laetea Willk. & Lange; Ophrys laurensis Geniez & Melki; Ophrys leucadica Renz; Ophrys lindia Paulus; Ophrys lindleyana H.Fleischm. ex G.Keller & Soó; Ophrys lojaconoi P.Delforge; Ophrys lucana P.Delforge, Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys lucentina P.Delforge; Ophrys lucifera Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys lupercalis Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys lutea subsp. funerea (Viv.) Batt.; Ophrys lutea subsp. laurensis (Geniez & Melki) Kreutz; Ophrys lutea subsp. subfusca (Rchb.f.) Murb.; Ophrys lutea var. subfusca Rchb.f.; Ophrys malacitana M.R.Lowe, I.Phillips & Paulus; Ophrys marmorata G.Foelsche & W.Foelsche; Ophrys marmorata subsp. caesiella (P.Delforge) Véla & R.Martin; Ophrys meropes P.Delforge; Ophrys myodes Lapeyr. [nom. illeg.: μεταγενέστερο ομώνυμο]; Ophrys ortuabis M.P.Grasso & Manca; Ophrys pallidula Paulus; Ophrys parosica P.Delforge; Ophrys parosica var. phaseliana (D.Rückbr. & U.Rückbr.) P.Delforge; Ophrys parvula Paulus; Ophrys pelinaea P.Delforge; Ophrys peraiolae G.Foelsche & al.; Ophrys peraiolae var. rubra G.Foelsche & al.; Ophrys perpusilla Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys persephonae Paulus; Ophrys phaidra Paulus; Ophrys phaseliana D.Rückbr. & U.Rückbr.; Ophrys proxima C.E.Hermos.; Ophrys punctulata Renz; Ophrys rueckbrodtiana W.Hahn; Ophrys sabulosa Paulus & Gack ex P.Delforge; Ophrys sphegodes subsp. moesziana Soó; Ophrys subfusca (Rchb.f.) Hausskn.; Ophrys subfusca subsp. flammeola (P.Delforge) Kreutz; Ophrys subfusca subsp. laurensis (Geniez & Melki) Kreutz; Ophrys subfusca subsp. lucentina (P.Delforge) Kreutz; Ophrys subfusca subsp. persephonae (Paulus) Kreutz; Ophrys sulcata Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys theophrasti Devillers & Devillers-Tersch.; Ophrys thracica (Kreutz) Devillers & Devillers-Tersch.; Ophrys thriptiensis Paulus; Ophrys tricolor Desf. ex Nyman; Ophrys zonata Devillers-Tersch. & Devillers


Ελληνική κατανομή:
Νομός Αιτωλοακαρνανίας Νομός Αργολίδας Νομός Αρκαδίας Νομός Αχαΐας Νομός Αττικής Νομός Βοιωτίας Νομός Γρεβενών Νομός Δωδεκανήσου Νομός Ευβοίας Νομός Ζακύνθου Νομός Ηλείας Νομός Ηρακλείου Νομός Θεσπρωτίας Νομός Ιωαννίνων Νομός Κέρκυρας Νομός Κεφαλλονιάς Νομός Κορινθίας Νομός Λακωνίας Νομός Λασιθίου Νομός Λέσβου Νομός Λευκάδας Νομός Μαγνησίας Νομός Μεσσηνίας Νομός Πρέβεζας Νομός Ρεθύμνου Νομός Σάμου Νομός Φθιώτιδας Νομός Φωκίδας Νομός Χανίων Νομός Χίου Άγιον Όρος

Παγκόσμια κατανομή:
Southwestern Europe Southeastern Europe Northern Africa Western Asia

Σημειώσεις είδους:

Τα άτομα του είδους μπορούν να μπερδευτούν μόνο με σκουρόχρωμες μορφές τις O. lutea Cav. Ξεχωρίζουν από τις άκρες του χείλους (σχεδόν πάντα γυρισμένες προς τα κάτω στην O. fusca Link, πάντα γυρισμένες προς τα πάνω ή απλωτές στην O. lutea Cav.). 

Ταξινομικές σημειώσεις

Αν και δεν αναφέρετε στην Ελλάδα (WCSF,5/6/2015), το υβρίδιο Ophrys × battandieri E.G.Camus (= O. lutea × O. fusca) μπορεί να είναι κοινό. Επίσης, σε Κρήτη και Ν.Α. Αιγαίο αναφέρεται το υβρίδιο Ophrys × brigittae H.Baumann (= O. fusca × O. omegaifera). H O. × brigittae H.Baumann ξεχωρίζει εύκολα από τα γονικά της είδη, διότι αν και έχει χείλος που μοιάζει της O. omegaifera H.Fleischm., η είσοδος της στιγματικής κοιλότητας στη βάση του χείλους έχει σχήμα ‘V’.

Το είδος είναι εξαιρετικά ποικιλόμορφο, ακόμα και στον ίδιο πληθυσμό, και έχει υποστεί σημαντικό ονοματολογικό πληθωρισμό, που είναι βασισμένος στη μηχανιστική άποψη πως κάθε είδος έχει τον δικό του επικονιαστή (e.g. Paulus, 1998 et seq.; Delforge, 2006). Αφενός ακόμα και οι υποστηρικτές αυτής της άποψης παραδέχονται πως δεν είναι τόσο απόλυτο το σύστημα ένα είδος-ένας επικονιαστής (e.g. Stökl et al., 2008), αφετέρου αυτές οι έρευνες έχουν υποστεί σοβαρή κριτική τόσο για τη μεθοδολογία τους, όσο και για τα συμπεράσματά τους (για επισκόπηση δες Bateman et al., 2011).

Τέσσερα υποείδη αναγνωρίζονται στους Ελληνικούς πληθυσμούς (WCSF, 5/6/2015). 

Κλείδα για τα υποείδη στην Ελλάδα (τροποποιημένη από τους Pedersen & Faurholdt, 2007, σε συνδέσμους για τις καταχωρήσεις)

1. Χείλος κόκκινο/ροζέ σκούρο από πίσω

           ssp. iricolor (σύνδεσμος)

* Χείλος διαφορετικό

           2

2. Χείλος επίπεδο στο κέντρο του, άκρα όχι διπλωμένα προς τα μέσα (κάτω), προσανατολισμένο σχεδόν οριζόντια, συχνά με δύο μικρές καφέ κουκκίδες αριστερά και δεξιά στη στιγματική κοιλότητα, φυτό στο Α. Αιγαίο

           ssp. blitopertha (σύνδεσμος)

* Φυτό χωρίς τα άνω χαρακτηριστικά

           3

3. Χείλος με γόνατο (λύγισμα) στη βάση του

           ssp. cinereophila (σύνδεσμος)

* Χείλος χωρίς γόνατο στη βάση του

           ssp. fusca


English

Members of O. fusca Link can be easily identified, and can be confused only with dark coloured individuals of O. lutea Cav. However in O. fusca Link, lip edges are always folded downward in comparison to the lip (almost always they are upward folded in O. lutea Cav.). 

Notes on taxonomy

Ophrys × battandieri E.G.Camus (= O. lutea × O. fusca), though not reported by WCSF (5/6/2015) in Greece, may be common. In Crete and S.E. Aegean islands the hybrid Ophrys × brigittae H.Baumann (= O. fusca × O. omegaifera) may cause confusion. O. × brigittae H.Baumann can be easily differentiated from its parental species – though the lip is similar to O. omegaifera H.Fleischm., the entrance of the stigmatic cavity at the base of the lip is ‘V’ shaped.

This is a very variable species and individual plants can differ considerably in flower morphology, even when compared with others in the same population. Consequently it has suffered from nomenclatural inflation, based on the hypothesis that each species has unique pollinators (that act as an isolation mechanism between taxa - Paulus, 1998 et seq.; Delforge, 2006). However, even researchers supporting this hypothesis admit that the system of one pollinator- one species is not as rigid as presumed (e.g. Stökl et al., 2008), and there is considerable criticism about the methodology and conclusions of such research (for review see Bateman et al., 2011).

Key to the subspecies present in Greece (adapted from Pedersen & Faurholdt, 2007, with links to the relevant entries)

1. Lip light magenta/red underneath 

           ssp. iricolor (link)

Lip different 

           2

2. Lip flat, edges not incurved, almost horizontal, usually with 2 small brown dots on the sides of the stigmatic, plant growing in the E. Aegean

           ssp. blitopertha (link)

* Plant withouth these characters

           3

3. Lip with a bent at its base 

           ssp. cinereophila (link)

* Lip without a bent at its base 

           ssp. fusca


Βιβλιογραφία/References

Bateman R.M., E. Bradshaw, D.S. Devey, B.J. Glover, S. Malmgren, G. Sramkó, M.M. Thomas & P.J. Rudall, 2011. Species arguments: clarifying competing concepts of species delimitation in the pseudo-copulatory orchid genus Ophrys. Botanical Journal of the Linnean Society, Vol.165: 336–347.

Paulus, H.F., 1998. Der Ophrys fusca s.str. – Komplex auf Kreta und anderer Ägäisinseln mit Beschreibungen von O. blitopertha, O. creberrima, O. cinereophila, O. cressa, O. thriptiensis und O. creticola spp.nov. (Orchidaceae). Jour. Eur. Orch. Vol.30(1): 157-201.

Stökl, J., P.M. Schlüter, T.F. Stuessy, H.F. Paulus, G.  Assum & M. Ayasse, 2008. Scent variation and hybridization cause the displacement of a sexually deceptive orchid species. Am. J. Bot., Vol.95(4): 472-481.


Τεκμηρίωση ονόματος/Nomenclatural documentation

τυπική δημοσίευση - protologue

πιθανός τύπος - typus probabiliter