Ελληνικές Ορχιδέες In Situ | Ophrys |

Ophrys scolopax subsp. heldreichii(Schltr.) E.Nelson

Ophrys scolopax subsp. heldreichii (Schltr.) E.Nelson 1962, Gestaltw. Artb. Orchid. Eur. Mittelmeerl.: 160

Συνώνυμα:

* Ophrys heldreichii Schltr. [βασιώνυμο]; Ophrys chiosica P.Delforge, Onckelinx & Saliaris; Ophrys cornuta subsp. heldreichii (Schltr.) Renz; Ophrys dicipulus Valahas; Ophrys heldreichii subsp. polyxo (J.Mast, M.-A.Garnier, Devillers-Tersch. & Deviller) Kreutz; Ophrys heldreichii subsp. pusilla B.Baumann & H.Baumann; Ophrys heldreichii subsp. schlechteriana Soó; Ophrys oestrifera subsp. stavri Kalog., Delipetrou & A.Alibertis; Ophrys oestrifera subsp. heldreichii (Schltr.) Soó; Ophrys oestrifera subsp. schlechteriana (Soó) Kreutz; Ophrys oestrifera var. heldreichii (Schltr.) Hayek; Ophrys polyxo J.Mast, M.-A.Garnier, Devillers-Tersch. & Deviller; Ophrys schlechteriana (Soó) Devillers-Tersch. & Devillers


Ελληνική κατανομή:
Νομός Αιτωλοακαρνανίας Νομός Αργολίδας Νομός Αρκαδίας Νομός Αχαΐας Νομός Αττικής Νομός Δωδεκανήσου Νομός Ευβοίας Νομός Ηλείας Νομός Ηρακλείου Νομός Ιωαννίνων Νομός Κορινθίας Νομός Κυκλάδων Νομός Λακωνίας Νομός Λασιθίου Νομός Μεσσηνίας Νομός Ρεθύμνου Νομός Σάμου Νομός Χανίων

Παγκόσμια κατανομή:
Southeastern Europe Western Asia

Σημειώσεις είδους:

Το παρόν υποείδος βρίσκεται μόνο στην Ελλάδα και είναι αρκετά χαρακτηριστικό - συνήθως μπορεί να διαγνωστεί εύκολα, κυρίως στη Ν. Ελλάδα αλλά και στη Κρήτη (όπου είναι το μόνο γνωστό υποείδος). 

Τα μέλη του παρόντος είδους, ξεχωρίζουν από την παρουσία δύο κεράτων στο χείλος, και το χρώμα των τεπάλων (ροζ). Μπορούν να μπερδευτούν μόνο με την O. apifera Huds. (η οποία έχει χαρακτηριστικό άκρο στύλου σε σχήμα '~') και την O. umbilicata Desf. (η οποία συνήθως έχει πράσινα τέπαλα). Μικρότερο θέμα παρουσιάζετε με την O. × delphinensis O.Danesch & E.Danesch που είναι αρκετά σπάνια. 

Τα δύο υποείδη είναι αρκετά κοινά σε όλη την Ελλάδα, (το παρόν πιο κοινό στην Κ. & Ν. Ελλάδα), και παρουσιάζουν αρκετή μορφολογική ποικιλομορφία καθώς και ενδιάμεσες μορφές κυρίως στην Αττική.  

Στη Κρήτη, η O. scolopax ssp. heldreichii (Schltr.) E.Nelson μάλλον συμβάλει στη δημιουργία υβριδίων με άτομα του συμπλέγματος της O. fuciflora (F.W.Schmidt) Moench ή είναι πιο παραλλακτική (δες την καταχώρηση της Ophrys × vetula Risso). 

Σημειώσεις ταξινόμησης

Η καταχώρηση των taxa που ανήκουν στην O. scolopax Cav. ακολουθεί τους Dimopoulos et al. (2013), με τη διαφορά πως η O. umbilicata subsp. rhodia H.Baumann & Künkele θεωρείτε μέλος της O. umbicata Desf. (οι προαναφερθέντες συγγραφείς τη θεωρούν υποείδος της O. scolopax Cav.). Η καταχώρηση εδώ διαφέρει της ταξινόμησης τόσο των Pedersen & Faurnholdt (2007) όσο και του WCSF (8/6/2015). 

Η O. scolopax Cav. έχει υποστεί σημαντικό ονοματολογικό πληθωρισμό. Οι ομάδες sensu Delforge (2006) είναι πολυφυλετικές, φέρουν πολλά υβρίδια, και η μορφολογική ποικιλομορφία των πληθυσμών έχει αγνοηθεί στη περιγραφή τους (Soliva et al., 2001; Devey et al., 2008; Bateman et al., 2011). Τέλος άτομα που έχουν μεγαλώσει από σπόρο in vitro από την ίδια κάψα, παρουσιάζουν τρομερή ποικιλομορφία (Malmgren, 2008; Bateman et al., 2011). 

Σχετικά με την θέση του ονόματος 'O. oestrifera M.Bieb.' δες την καταχώρηση που αφορά την O. apifera Huds. (σύνδεσμος).

Κλείδα για τα υποείδη στην Ελλάδα (προσαρμοσμένη από τους Pedersen & Faurnholdt, 2007, με συνδέσμους στα υποείδη). 

1. Μήκος χείλους 13-16 mm, υπόφυσης 2,5-4,5 mm

                  ssp. hedreichii 

Χείλος συνήθως κοντύτερο των 13 mm, με υπόφυση κοντύτερη των 2,5 mm

                  ssp. cornuta (σύνδεσμος)


English

O. scolopax ssp. heldreichii (Schltr.) E.Nelson is indigenous to Greece and usually easily differentiated from O. scolopax ssp. cornuta (especially in S. Greece and Crete - it is the only taxon present in Crete). 

In Crete, O. scolopax ssp. heldreichii (Schltr.) E.Nelson is quite variable, and hybridises with members of O. fuciflora (F.W.Schmidt) Moench creating the hybrid Ophrys × vetula Risso - see relevant entry. 

Members of O. scolopax Cav. can be differentiated from other species by the presence of two horns on the lip and the pink coloured petals. They may be confused with O. apifera Huds. (in which the style has a characteristic  '~' shaped ending), O. umbilicata Desf. (which usually has green tepals) and O. × delphinensis O.Danesch & E.Danesch which is very rare. 

The two subspecies present in Greece are very common and their members have considerable morphologic variation. Intermediate forms are known. The present subspecies is more common in C. & S. Greece. 

Notes on taxonomy

This entry’s taxonomy is modified from Dimopoulos et al. (2013), in the sense that O. umbilicata subsp. rhodia H.Baumann & Künkele is considered a member of O. umbicata Desf. (the aforementioned authors consider it a subspecies of O. scolopax Cav.). It is also different from the taxonomy of Pedersen & Faurnholdt (2007) and the WCSF (8/6/2015). 

O. scolopax Cav. has suffered from considerable nomenclatural inflation. The groups recognised by  Delforge (2006) are polyphyletic, include many hybrids, and morphological variation has been disregarded in the descriptions of the novelties presented (Soliva et al., 2001; Devey et al., 2008; Bateman et al., 2011). It should be noted that flowers from plants grown in vitro from seed of the same capsule, show considerable variation (Malmgren, 2008; Bateman et al., 2011).

Regarding the taxonomic position of the name 'O. oestrifera M.Bieb.' see the entry for O. apifera Huds. (link).

Key to the subspecies in Greece (adapted from Pedersen & Faurholdt, 2007, with links redirecting to the relevant entries)

1. Lip length 13-16 mm, appendix lenght 2.5-4.5 mm

                  ssp. hedreichii 

* Lip shorter than 13 mm, appendix shorter than 2.5 mm

                  ssp. cornuta (link)


Βιβλιογραφία/References

Bateman R.M., E. Bradshaw, D.S. Devey, B.J. Glover, S. Malmgren, G. Sramkó, M.M. Thomas & P.J. Rudall, 2011. Species arguments: clarifying competing concepts of species delimitation in the pseudo-copulatory orchid genus OphrysBotanical Journal of the Linnean Society, Vol.165: 336–347.

Devey, D.S., R.M. Bateman, M.F. Fay & J.A. Hawkins, 2008. Friends or relatives? Phylogenetics and species delimitation in the controversial European orchid genus OphrysAnnals of Botany Vol.101: 385–402.

Dimopoulos, P., T. Raus, E. Bergmeier, T. Constantinidis, G. Iatrou, S. Kokkini, A. Strid & D. Tzanoudakis, 2013. Vascular plants of Greece. An annotated checklist: 1-372. Botanic gardens and botanical museum Berlin-Dahlem, Berlin and Hellenic botanical society, Athens. Berlin, Germany.

Malmgren S. 2008. Are there 25 or 250 Ophrys species? Journal of the Hardy Orchid Society, Vol. 5: 95–100.

Soliva, M, A. Kocyan, &A. Widmer, 2001. Molecular phylogenetics of the sexually deceptive orchid genus Ophrys (Orchidaceae) based on nuclear and chloroplast DNA sequences. Molecular Phylogenetics and Evolution,  Vol. 20(1):  78–88.


 

Τεκμηρίωση ονόματος/Nomenclatural documentation

τυπική περιγραφή - protologue