Ελληνικές Ορχιδέες In Situ | Ophrys |

Ophrys sphegodes subsp. mammosa(Desf.) Soó ex E.Nelson

Ophrys sphegodes subsp. mammosa (Desf.) Soó ex E.Nelson 1962, Gestaltw. Artb. Orchid. Eur. Mittelmeerl.: 184

Συνώνυμα:

* Ophrys mammosa Desf. [βασιώνυμο]; Ophrys adonidis A.Camus & Gomb.; Ophrys aesculapii subsp. pseudoaraneifera Renz; Ophrys alasiatica Kreutz, Segers & H.Walraven; Ophrys amanensis (E.Nelson ex Renz & Taubenheim) P.Delforge; Ophrys amanensis subsp. antalyensis (Kreutz & Seckel) Kreutz; Ophrys amanensis subsp. iceliensis (Kreutz) Kreutz; Ophrys antalyensis Kreutz & Seckel; Ophrys aranifera f. hymettii Soó; Ophrys aranifera f. taurica (Aggeenko) Soó; Ophrys aranifera subsp. boissieri (Soó) Soó; Ophrys aranifera subsp. macedonica H.Fleischm. ex Soó; Ophrys aranifera subsp. mammosa (Desf.) Soó; Ophrys aranifera subsp. taurica (Aggeenko) K.Richt.; Ophrys aranifera subsp. transhyrcana (Czerniak.) Soó; Ophrys aranifera var. boissieri (Soó) Soó; Ophrys aranifera var. mammosa (Desf.) Rchb.f.; Ophrys aranifera var. taurica Aggeenko; Ophrys aranifera var. vierhapperi Soó; Ophrys caucasica subsp. cyclocheila Aver.; Ophrys caucasica Woronow; Ophrys cretensis subsp. samica A.Alibertis; Ophrys cyclocheila (Aver.) P.Delforge; Ophrys grammica (B.Willing & E.Willing) Devillers-Tersch. & Devillers [δες σημειώσεις]; Ophrys grammica subsp. knossia A.Alibertis; Ophrys hansreinhardii M.Hirth; Ophrys herae f. janrenzii (M.Hirth) P.Delforge; Ophrys herae M.Hirth & H.Spaeth; Ophrys herae subsp. janrenzii (M.Hirth) M.Hirth; Ophrys herae subsp. osmaniaca Kreutz; Ophrys hittitica Kreutz & Ruedi Peter; Ophrys hystera Kreutz & Ruedi Peter; Ophrys iceliensis Kreutz; Ophrys janrenzii M.Hirth; Ophrys knossia (A.Alibertis) P.Delforge; Ophrys leucophthalma Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys macedonica (H.Fleischm. ex Soó) Devillers-Tersch. & Devillers; Ophrys mammosa f. falsomammosa (B.Baumann & H.Baumann) P.Delforge; Ophrys mammosa subsp. caucasica (Woronow) Soó; Ophrys mammosa subsp. cyclocheila (Aver.) B.Baumann & al.; Ophrys mammosa subsp. falsomammosa B.Baumann & H.Baumann; Ophrys mammosa subsp. grammica B.Willing & E.Willing; [δες σημειώσεις]; Ophrys mammosa subsp. janrenzii (M.Hirth) Kreutz; Ophrys mammosa subsp. leucophthalma (Devillers-Tersch. & Devillers) Kreutz; Ophrys mammosa subsp. macedonica (H.Fleischm. ex Soó) Kreutz; Ophrys mammosa subsp. mouterdeana B.Baumann & H.Baumann; Ophrys mammosa subsp. posteria B.Baumann & H.Baumann; Ophrys mammosa subsp. serotina B.Willing & E.Willing; Ophrys mammosa subsp. transhyrcana (Czerniak.) Buttler; Ophrys mammosa subsp. vierhapperi (Soó) Soó; Ophrys mammosa var. boissieri Soó; Ophrys morio Paulus & Kreutz; Ophrys posteria (B.Baumann & H.Baumann) Devillers & Devillers-Tersch.; Ophrys pseudomammosa Renz; Ophrys sintenisii H.Fleischm. & Bornm.; Ophrys sphegodes subsp. alasiatica (Kreutz, Segers & H.Walraven) H.Baumann & R.Lorenz; Ophrys sphegodes subsp. amanensis E.Nelson; Ophrys sphegodes subsp. grammica (B.Willing & E.Willing) Kreutz [δες σημειώσεις]; Ophrys sphegodes subsp. herae (M.Hirth & H.Spaeth) Kreutz; Ophrys sphegodes subsp. janrenzii (M.Hirth) Kreutz; Ophrys sphegodes subsp. parnassica Soó ex J.J.Wood; Ophrys sphegodes subsp. sintenisii (H.Fleischm. & Bornm.) E.Nelson; Ophrys sphegodes subsp. transhyrcana (Czerniak.) Soó; Ophrys spruneri var. orientalis Soó; Ophrys taurica (Aggeenko) Nevski; Ophrys transhyrcana Czerniak.; Ophrys transhyrcana subsp. amanensis E.Nelson ex Renz & Taubenheim; Ophrys transhyrcana subsp. morio (Paulus & Kreutz) Kreutz; Ophrys transhyrcana subsp. mouterdeana (B.Baumann & H.Baumann) Kreutz; Ophrys transhyrcana subsp. paphlagonica Kreutz; Ophrys transhyrcana subsp. sintenisii (H.Fleischm. & Bornm.) Kreutz; Ophrys transhyrcana subsp. turcomanica (Renz) Kreutz; Ophrys turcomanica Renz


Παγκόσμια κατανομή:
Southeastern Europe Caucasus Western Asia

Σημειώσεις είδους:

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό υποείδος (αν και με μεγάλη ποικιλομορφία), ευρέως διαδεδομένο στην Ελλάδα. 

Το χείλος (μήκος 9-22 mm) είναι ισομήκες ή μακρύτερο του κεντρικού σέπαλου, και φέρει δύο μεγάλα χαρακτηριστικά εξογκώματα κοντά στη βάση του, και τα πλευρικά σέπαλα είναι δίχρωμα, με το κεντρικό νεύρο ουσιαστικά να οριοθετεί το κάτω μισό πιο σκούρο χρώμα (πράσινα-λαδί με μοβ καφέ).

Όπου βρίσκεται με την O. sphegodes ssp. spruneri (Nyman) E.Nelson (η οποία δεν έχει εξογκώματα), τα όρια μεταξύ τους μπορεί να μην είναι διακριτά, και να δημιουργείται  ένα μορφολογικό συνεχές ανάμεσά τους λόγο υβριδισμού (= 'Ophrys hansreinhardii M.Hirth'?). 

Σημείωση ταξινόμησης

Το όνομα 'Ophrys mammosa subsp. grammica B.Willing & E.Willing' και τα ομοτυπικά του συνώνυμα μπορεί να αφορούν μέλη της O. sphegodes Mill. ssp. sphegodes. Ο τύπος (B 10 0178004!) δείχνει ένα άνθος με μικρό (σε σχέση με το κεντρικό σέπαλο) χείλος, και πλευρικά σέπαλα σχεδόν μονόχρωμα. 


English

This subspecies can be easy to identify when present in homogenous populations, however it can be very variable. It is quite common in Greece. 

The lip's length is equal to, or longer than the central sepal (lip: 9-22 mm long), it bears two bulges on the sides, and the lateral sepals are bicoloured with the central nerve separating the two areas (bottom half of sepals darker, olive green-ochre to violet-brown).

When sympatric with O. sphegodes ssp. spruneri (Nyman) E.Nelson (whose lip bears no bulges) the limits between the two taxa are blurry and there is a morphological continuum between them (= 'Ophrys hansreinhardii M.Hirth'?).

Note on taxonomy

The name 'Ophrys mammosa subsp. grammica B.Willing & E.Willing' and its homotypic synonyms may refer to a member of O. sphegodes Mill. ssp. sphegodes. The type specimen (B 10 0178004!) shows a flower with a small lip (in comparison to the central sepal) and side sepals almost unicolour. 


Τεκμηρίωση ονόματος/Nomenclatural documentation

τυπική δημοσίευση - protologue

εικονογράφηση που συνοδεύει τη τυπική δημοσίευση - illustration accompanying protologue