Gymnadenia R.Br. in W.T.Aiton 1813, Hortus Kew. 5: 191

Συνώνυμα:

× Gymnigritella E.G.Camus; Nigritella Rich.


Παγκόσμια κατανομή:
Northern Europe Middle Europe Southwestern Europe Southeastern Europe Eastern Europe Northern Africa Siberia Russian Far East Middle Asia Caucasus Western Asia China Mongolia Eastern Asia

Πληροφορίες γένους:

Ενδιαιτήματα

Γένος με 24 αποδεκτά είδη (WCSF, 1/6/2015). Τα περισσότερα βρίσκονται σε εκτεθειμένες τοποθεσίες, αλπικά και υποαλπικά λιβάδια, υγρολίβαδα και υγρές θέσεις (Rasmussen, 2008: 306, σαν Nigritella: 310; Flora of China, 2009). 

Επικονίαση

Τα άνθη των ειδών που είναι παρόντα στην Ελλάδα φέρουν νέκταρ και επικονιάζονται κυρίως από λεπιδόπτερα (πεταλούδες και νυχτοπεταλούδες). Το άρωμα των G. odoratissima (L.) Rich. και G. conopsea (L.) Br. διαφέρει την ημέρα από τη νύχτα, προσαρμογή που φαίνεται πως έχει σκοπό την μεγιστοποίηση των επισκέψεων από επικονιαστές (Huber et al., 2005; Sletvold et al., 2012).

Ταξινομικές σημειώσεις

Μέλη του γένους που είχαν το χείλος να 'κοιτάει προς τα πάνω', παραδοσιακά θεωρούνταν μέλη του γένους Nigritella Rich. Η μεταφορά τους στο γένος Gymnadenia R.Br. είναι σχεδόν καθολικά αποδεκτή (για επισκόπηση δες Bateman, 2009). Η θέση πως η Pseudorchis Ség. είναι μέλος της Gymnadenia R.Br. (Delforge, 2005) δεν έχει επιστημονική βάση, μιας και αυτό το γένος είναι συγγενικό των Galearis Raf. και Platanthera Rich. (Bateman et al., 2003; Bateman et al., 2009).

Τα είδη που είναι παρόντα στην Ελλάδα ξεχωρίζουν σχετικά εύκολα μεταξύ τους.

Κλείδα για τα είδη του γένους στην Ελλάδα (με συνδέσμους στη σχετική καταχώρηση)

1. Χείλος με κατεύθυνση προς τα κάτω

              2

* Χείλος με κατεύθυνση προς τα επάνω

              G. rhellicani (σύνδεσμος)

2. Πλήκτρο μακρύτερο της ωοθήκης

              G. conopsea (σύνδεσμος)

* Πλήκτρο κοντύτερο της ωοθήκης

              3

3. Ανθοφόρο κοντύτερο του 1/4 του βλαστού, ανθοφόρο με 1-2 φύλλα που αγκαλιάζουν τον μίσχο

             G. frivaldii (σύνδεσμος)

* Ανθοφόρο μακρύτερο του 1/3 του βλαστού, με 2-5 βράκτια επάνω

             G. odoratissima (σύνδεσμος)

Στη καλλιέργεια

Τα περισσότερα είδη αναπαράγονται εύκολα από σπόρο με in vitro τεχνικές (τόσο ασυμβιωτικές όσο και συμβιωτικές τεχνικές – Rasmussen, 2008: 307-308), ενώ σχηματίζουν θεαματικά υβρίδια με τις Dactylorhiza  Neck. ex Nevski [nom. cons.]. Ως εκ' τούτου τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σχετικά δημοφιλείς σε συλλεκτικούς κύκλους στη Β. Ευρώπη. 

Κύκλος ζωής

Οι κόνδυλοι βλασταίνουν την άνοιξη και ανθίζουν καλοκαίρι. Τα φύλλα διατηρούνται έως σχετικά αργά το φθινόπωρο, οπότε και τα φυτά πέφτουν σε λήθαργο. 


English

Habitats

There are 24 accepted species in Gymnadenia R.Br. (WCSF, 1/6/2015). Most can be found in exposed positions in alpine and subalpine meadows and wet grasslands (Rasmussen, 2008: 306, as Nigritella: 310; Flora of China, 2009). 

Pollination

The species present in Greece are pollinated by Lepidoptera. The flower odour emitted by G. odoratissima (L.) Rich. and G. conopsea (L.) Br. differs in composition between night and day, an adaptation that seems to result in increased pollination success (Huber et al., 2005; Sletvold et al., 2012). Flowers are nectariferous.

Notes on taxonomy

Members of Gymnadenia R.Br with a non-resupinate flower (lip pointing upwards) were considered members of the Nigritella Rich. Their transfer in Gymnadenia R.Br., has an almost universal acceptance (for review, see Bateman, 2009). The opinion that Pseudorchis Ség. is a member of Gymnadenia R.Br. (Delforge, 2005) is not upheld. Pseudorchis Ség. is related to Galearis Raf. και Platanthera Rich. (Bateman et al., 2003; Bateman et al., 2009).

The species that occur in Greece are easily identifiable. 

Key for Greek Gymnadenia R.Br. (with links redirecting to relevant entries)

1. Lip pointing downwards

           2

* Lip pointing upwards

           G. rhellicani (link)

2. Spur longer than the ovary 

           G. conopsea (link)

* Spur shorter than the ovary

           3

3. Inflorescence shorter than ¼ of the stem, with 1-2 clasping leaves

           G. frivaldii (link)

* Inflorescence longer than 1/3 of the stem, with 2-5 bract-like leaves

           G. odoratissima (link)

In cultivation

Most species respond to in vitro propagation by seed (both symbiotically or asymbiotically - Rasmussen, 2008: 307-308), and form spectacular hybrids with Dactylorhiza Neck. ex Nevski [nom. cons.]. Consequently they have become quite popular amongst collectors in N. Europe. 

Life cycle

Tubers sprout in spring and flower through the summer. Leaves are kept green until late in autumn. Afterwards plants hibernate.  


Βιβλιογραφία/References

Bateman, R.M., 2009. Evolutionary classification of European orchids: the crucial importance of maximising explicit evidence and minimising authoritarian speculation. Journal Europäischer Orchideen 41: 243-318.

Bateman R.M., Hollingsworth P.M., Preston J., Luo Y.B., Pridgeon A.M. & M.W. Chase, 2003. Molecular phylogenetics and evolution of Orchidinae and selected Habenariinae (Orchidaceae). Botanical Journal of the Linnean Society Vol. 142: 1–40.

Bateman R.M., James K.E., Luo Y.B., Lauri R.K., Fulcher T., Cribb P.J. & M.W. Chase, 2009. Molecular phylogenetics and morphological reappraisal of the Platanthera clade (Orchidaceae: Orchidinae) prompts expansion of the generic limits of Galearis and Platanthera. Ann. Bot. Vol. 104(3): 431-45.

Sletvold, N., J. Trunschke, C. Wimmergren, & J. Ågren 2012. Separating selection by diurnal and nocturnal pollinators on floral display and spur length in Gymnadenia conopsea. Ecology, Vol.93: 1880–1891.

Huber, F.K., R. Kaiser, W. Sauter & F.P. Schiestl, 2005. Floral scent emission and pollinator attraction in two species of Gymnadenia (Orchidaceae). Oecologia, Vol.142(4): 564-575.