Himantoglossum Spreng. 1826, Syst. Veg. 3: 675

Συνώνυμα:

× Comptoglossum Karatzas; Barlia Parl.; Barlia Parl.; Comperia K.Koch; Loroglossum Rich.


Παγκόσμια κατανομή:
Middle Europe Southwestern Europe Southeastern Europe Eastern Europe Northern Africa Caucasus Western Asia

Πληροφορίες γένους:

Ενδιαιτήματα

Βρίσκονται σε ανοικτά δάση (συνήθως κωνοφόρων), χορτολίβαδα, λιβάδια και θαμνότοπους, σε ξηρά, ασβεστολιθικά εδάφη.

Επικονίαση

Τα περισσότερα είδη επικονιάζονται από μέλισσες και αγριομέλισσες, και δεν φέρουν νέκταρ. Αυτή η στρατηγική φαίνεται πως οδηγεί σε αυξημένα ποσοστά γονιμοποίησης στο H. robertianum (Loisel.) P.Delforge (Smithson & Gigord, 2001, σαν Barlia robertiana) αλλά όχι στο H. hircinum (L.) Spreng. (Kropf & Renner, 2008). Γενικά λίγα είναι γνωστά για την επικονίαση στο γένος και με ποιο μηχανισμό τα άνθη ελκύουν έντομα (Inda et al., 2012). 

Ταξινομικές σημειώσεις

Το ορισμός του γένους όπως παρουσιάζεται εδώ (με την προσθήκη των Barlia Parl. και Comperia K.Koch –Delforge, 2009) χαίρει γενικής αποδοχής. Διάφορα taxa έχουν παρουσιαστεί πως βρίσκονται στην Ελλάδα (Delforge, 2006; Πετρου et al., 2009), αλλά αυτές οι θέσεις δεν έχουν επαρκή τεκμηρίωση (δες Sramkó et al., 2014; WCSF, 2/6/2015; αντίστοιχες τυπικές δημοσιεύσεις ειδών).   

Το όνομα 'Himantoglossum affine' είχε χρησιμοποιηθεί λανθασμένα επί χρόνια για το taxon που σήμερα γνωρίζουμε σαν H. caprinum (M.Bieb.) Spreng. (και που δεν είναι παρόν στην Ελλάδα) με αποτέλεσμα την ανάγκη δημοσίευσης νέου ονόματος (H. jankae Somlyay, Kreutz & Óvári) για το taxon που παρουσιάζεται σε όλους τους οδηγούς πεδίου και στο σύνολο της βιβλιογραφίας σαν 'H. caprinum' (Molnár et al., 2012; Sramkó et al., 2012). 

Έντεκα είδη αναγνωρίζονται στο γένος (Chase et al., 2015) - 5 είδη στην Ελλάδα. 

Κλείδα για τα είδη του γένους στην Ελλάδα (με συνδέσμους που οδηγούν στις αντίστοιχες καταχωρήσεις)

1. Πλήκτρο μακρύτερο των 6 mm

             2

* Πλήκτρο κοντύτερο των 6 mm

             3

2. Πλευρικοί λοβοί του χείλους μακριοί όσο του κεντρικού λοβού, σαν τρίχες

             H. comperianum (σύνδεσμος)

* Πλευρικοί λοβοί του χείλους όχι ως άνω

             H. calcaratum (σύνδεσμος)

3. Πλευρικοί λοβοί με στρογγυλεμένα άκρα, σχεδόν στο μήκος των κεντρικών λοβών

             H. robertianum (σύνδεσμος)

* Πλευρικοί λοβοί σαφώς κοντύτεροι των κεντρικών

             4

4. Κεντρικός λοβός σχησμένος στη μέση κατά μήκος, σχεδόν έως το μέσο του χείλους

             H. jankae (σύνδεσμος)

* Κεντρικός λοβός ελαφρά σχισμένος στην άκρη

             H. samariense (σύνδεσμος)

Στη καλλιέργεια

Αν και υπάρχουν πρωτόκολλα για in vitro αναπαραγωγή από σπόρους (Rasmussen, 2008: 316-318), γενικά τα φυτά είναι άγνωστα στη καλλιέργεια, πιθανόν διότι τα φυτά χρειάζονται 4-5 χρόνια για φτάσουν σε ανθοφορία (S. Malmgren, προσ. επικ.).

Κύκλος ζωής

Οι κόνδυλοι βλασταίνουν το φθινόπωρο, και σχηματίζουν ρόδακα φύλλων. Όλα τα είδη (εκτός του H. robertianum (Loisel.) P.Delforge) ανθίζουν αργά την άνοιξη προς καλοκαίρι, με τον ρόδακα να έχει ήδη σχεδόν ξεραθεί τελείως. Το H. robertianum (Loisel.) P.Delforge ανθίζει νωρίς την άνοιξη (μερικές φορές αργά το χειμώνα) με τα φύλλα πράσινα. Το καλοκαίρι τα φυτά βρίσκονται σε λήθαργο. 


English

Habitats

They can be found in open forests (usually coniferous), grasslands, meadows and scrub, in dry, calcareous soils. 

Pollination

Most species are nectarless and pollinated by bees and bumblebees. This strategy results in an increase of ovaries pollinated in H. robertianum (Loisel.) P.Delforge (Smithson & Gigord, 2001, as Barlia robertiana) but not in H. hircinum (L.) Spreng. (Kropf & Renner, 2008). Generally, little is known about pollination syndromes in the genus, especially the mechanism by which they attract insects (Inda et al., 2012). 

Notes on taxonomy 

The delimitation of Himantoglossum Spreng. as presented here (with the addition of Barlia Parl. and Comperia K.Koch –Delforge, 2009) is generally accepted. A variety of taxa are considered as present in Greece (Delforge, 2006; Πετρου et al., 2009), however these positions are not upheld (see Sramkó et al., 2014; WCSF, 2/6/2015; relevant protologues) and are the result of misidentifications. 

The name ‘Himantoglossum affine’ has been applied erroneously for the taxon we now know as H. caprinum (M.Bieb.) Spreng. (which does not occur in Greece). Consequently, there was a need to propose a new name (H. jankae Somlyay, Kreutz & Óvári) for the taxon that is present in the literature as 'H. caprinum' (Molnár et al., 2012; Sramkó et al., 2012).

Eleven species are accepted for the genus (Chase et al., 2015) - 5 species present in Greece. 

Key to the species in Greece (links redirect to relevant entries) 

1. Spur longer than 6 mm

             2

* Spur shorter than 6 mm

             3

2. Side lobes of lip long (as long as the ones of the central lobe), hair-like

             H. comperianum (link)

* Side lobes of the lip not as above 

             H. calcaratum (link)

3. Side lobes of the lip with rounded edges, almost as long as the central lobes

             H. robertianum (link)

* Side lobes shorter than central 

             4

4. Central lobe of the lip split longitudinally, the split reaching almost halfway the central lobe

             H. jankae (link)

* Tip of the central lobe of the lip just split longitudinally (almost bilobed) 

             H. samariense (link)

In culture

Protocols for in vitro propagation by seed for the genus are established (Rasmussen, 2008: 316-318). However plants are rare in cultivation and only seen in specialized collections, probably because they take 4-5 years to reach maturity (S. Malmgren, pers. com.).

Life cycle 

Tubers start sprouting in autumn, and produce a rosette of leaves. All species (except H. robertianum (Loisel.) P.Delforge) flower in late spring to early summer. By the time of flowering the leaves have withered. H. robertianum (Loisel.) P.Delforge flowers in early spring (to late winter) bearing green leaves. Plants hibernate through summer. 


Βιβλιογραφία/References

Delforfe, P., 2009. Contribution taxonomique et nomenclaturale au genre Himantoglossum (Orchidaceae). Naturalistes Belges,Vol. 80(3) (Orchid. 12): 387-408.

Inda, L.A., M. Pimentel & M.W. Chase, 2012. Phylogenetics of tribe Orchideae (Orchidaceae: Orchidoideae) based on combined DNA matrices: inferences regarding timing of diversification and evolution of pollination syndromes. Ann. Bot., Vol.110(1): 71-90.

Kropf, M & S.S. Renner, 2008. Pollinator-mediated selWng in two deceptive orchids and a review of pollinium tracking studies addressing geitonogamy. Oecologia Vol.155: 497–508. 

Molnár, A.V., K. Kreutz, M. Óvári, A.N. Sennikov, R.M. Bateman, A. Takács, L. Somlyay, & G. Sramkó, 2012. Himantoglossum jankae (Orchidaceae: Orchideae), a new name for a long-misnamed lizard orchid. Phytotaxa Vol.73: 8–12

Smithson, A. & L.D.B. Gigord, 2001. Are there fitness advantages in being a rewardless orchid? Reward supplementation experiments with Barlia robertiana. Proc Biol Sci. Vol.268: 1435–1441.

Sramkó, G., A. Molnár, J.A. Hawkins & R.M. Bateman, 2014. Molecular phylogeny and evolutionary history of the Eurasiatic orchid genus Himantoglossum s.l. (Orchidaceae). Annals of Botany, doi:10.1093/aob/mcu179