Platanthera Rich. 1817, De Orchid. Eur.: 26 nom. cons.

Συνώνυμα:

× Blepharopsis Efimov; × Platanthopsis P.M.Br.; Blephariglottis Raf.; Conopsidium Wallr.; Denslovia Rydb.; Diphylax Hook.f.; Diplanthera Raf. [nom. illeg.]; Fimbriella Farw. ex Butzin; Gymnadeniopsis Rydb.; Limnorchis Rydb.; Lysias Salisb.; Lysiella Rydb.; Mecosa Blume; Perularia Lindl.; Piperia Rydb.; Pseudodiphryllum Nevski; Sieberia Spreng.; Tsaiorchis Tang & F.T.Wang; Tulotis Raf.


Παγκόσμια κατανομή:
Northern Europe Middle Europe Southwestern Europe Southeastern Europe Eastern Europe Northern Africa Macaronesia East Tropical Africa Western Indian Ocean Siberia Russian Far East Middle Asia Caucasus Western Asia China Mongolia Eastern Asia Indian Subcontinent Indo-China Malesia Papuasia Northwestern Pacific North-Central Pacific Subarctic America Western Canada Eastern Canada Northwestern U.S.A. North-Central U.S.A. Northeastern U.S.A. Southwestern U.S.A. South-Central U.S.A. Southeastern U.S.A.

Πληροφορίες γένους:

Ενδιαιτήματα

Οι Platanthera Rich. είναι ως επί το πλείστον δασικά φυτά, αν και μερικά είδη φύονται από υποαλπικά λιβάδια έως τυρφώνες. Από τα 136 αποδεκτά είδη του γένους (Chase et al., 2015), τρία φυτρώνουν στην Ελλάδα (WCSF, 17/6/2015). Βρίσκονται συνήθως σε σκιερές θέσεις δασών, με εξαίρεση την P. bifolia (L.) Rich. η οποία μπορεί να βρεθεί σε ποικιλία ενδιαιτημάτων, μέχρι και σε υγρολίβαδα. 

Επικονίαση

Τα άνθη των Platanthera Rich. φέρουν νέκταρ στο πλήκτρο τους, και επικονιάζονται από λεπιδόπτερα (πεταλούδες, νυχτοπεταλούδες) - αν και μερικά είδη επικονιάζονται από κουνούπια (Van der Cingel, 2001: 57; McChatton, 2011). Τα γυρεομάγματα προσκολλώνται ή στη προβοσκίδα ή στους οφθαλμούς των εντόμων (αυτό ορίζεται από τη μορφολογία του στύλου, i.e. στην P. chlorantha (Custer) Rchb. που τα δύο ήμι-γυρεομάγματα βρίσκονται αριστερά και δεξιά του στίγματος, προσκολλώνται στους οφθαλμούς, στην P. bifolia (L.) Rich. όπου τα γυρεομάγματα είναι 'πάνω' από το στίγμα, προσκολλώνται στη προβοσκίδα – Van der Cingel, 2001; Bateman & Sexton, 2008). 

Σημειώσεις ταξινόμησης

Στο γένος έχουν προστεθεί διάφορα μικρά γένη τα τελευταία χρόνια (e.g. Piperia Rydb.) αλλαγές που δεν έχουν επηρεάσει τα Ευρωπαϊκά taxa. Από τα τρία είδη που βρίσκονται στην Ελλάδα, αμφισβήτηση υπάρχει μόνο για το status της P. holmboei H.Lindb., η οποία θεωρείται σε μερικούς οδηγούς πεδίου αλλά και από τους Dimopoulos et al. (2013) υποείδος της P. chlorantha (Custer) Rchb. Επίσης υπάρχει αμφιβολία σχετικά με το κατά πόσο ο πληθυσμός που μορφολογικά μοιάζει με αυτό το taxon στη Λέσβο, όντως ανήκει στη Κυπριακή P. holmboei H.Lindb. Εδώ (ίσως προσωρινά) σύμφωνα με το WCSF (17/6/2015) αλλά και τα ευρήματα των Bateman et al. (2012) αναγνωρίζεται στο επίπεδο του είδους. 

Τέλος, αν και το υβρίδιο Platanthera × hybrida Brügger (= P. bifolia (L.) Rich. × P. chlorantha (Custer) Rchb.) δεν αναφέρεται να έχει βρεθέι στην Ελλάδα, μπορεί να υπάρχει στις ελάχιστες περιοχές όπου τα δύο είδη είναι συμπάτρια. 

Κλείδα για τα είδη στην Ελλάδα (με συνδέσμους που οδηγούν στη κάθε καταχώρηση)

1. Χείλος πράσινο, φυτό στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου

             P. holmboei (σύνδεσμος)

* Χείλος και κατανομή όχι ως άνω

             2

2. Γυρεομάγματα παράλληλα

             P. bifolia (σύνδεσμος)

* Γυρεομάγματα όχι παράλληλα

             P. chlorantha (σύνδεσμος)

Στη καλλιέργεια

Πολλά από τα Β. Αμερικάνικα αλλά και μερικά ασιατικά είδη του γένους είναι παρόντα στη καλλιέργεια σε εξειδικευμένες συλλογές, διότι είναι αρκετά θεαματικά φυτά, αλλά τα Ευρωπαϊκά είδη δεν είναι δημοφιλή. 

Κύκλος ζωής

Οι κόνδυλοι βλασταίνουν αργά την άνοιξη και σχηματίζουν φύλλα. Ακολουθεί η άνθιση (συνήθως νωρίς το καλοκαίρι) και μετά την παραγωγή σπερμάτων τα φυτά πέφτουν σε λήθαργο μέχρι την επόμενη άνοιξη.


English

Habitats

Platanthera Rich. usually occur in forests, though some species can be found from subalpine pastures to bogs. There are currently 136 accepted species in the genus (Chase et. al., 2015) – 3 of them can be found in Greece (WCSF, 17/6/2015). Usually they grow in dense forest, though P. bifolia (L.) Rich. can be found in a variety of habitats, including wet meadows.  

Pollination

Platanthera Rich. flowers bear a spur and are nectariferous. They are pollinated by Lepidoptera (moths, butterflies, etc) or (rarely) by mosquitoes (Van der Cingel, 2001: 57; McChatton, 2011). Pollinaria are attached either on the proboscis or the eyes of the insect (this depends on gynostemium morphology, i.e. in P. chlorantha (Custer) Rchb., the two hemi-pollinaria are positioned left and right in regard to the stigma and they are attached on the eyes – in P. bifolia (L.) Rich. the pollinaria are parallel and ‘on top’ of the stigma and are attached on the proboscis – Van der Cingel, 2001; Bateman & Sexton, 2008). 

Notes on taxonomy

Recently the genus has absorbed some other genera (e.g. Piperia Rydb.) however these changes have not affected any European taxa. In Greece, the only controversy is the status of P. holmboei H.Lindb. (a Cyprian taxon, known only from Lesbos in Greece), which is considered by some field guides, as well as Dimopoulos et al. (2013), a subspecies of P. chlorantha (Custer) Rchb. Furthermore, the placement of these populations from Lesbos (which are morphologically similar to the Cypriot taxon) in P. holmboei H.Lindb. is also doubtful. Here the treatment follows WCSF (17/6/2015) as well as the findings of Bateman et al. (2012) and it is accepted at species level.

Finally the hybrid Platanthera × hybrida Brügger (= P. bifolia (L.) Rich. × P. chlorantha (Custer) Rchb.) though not mentioned in Greece may be present (however, the two parental species are very rarely sympatric in the country).  

Key to the species in Greece (with links redirecting to the relevant entries)

1. Lip green, plant growing in the East Aegean 

              P. holmboei (link)

* Lip and distribution not as above

              2

2. Hemi-pollinaria parallel

              P. bifolia (link)

* Hemi-pollinaria not parallel 

              P. chlorantha (link)

In cultivation

A few N. American and Asian species are very decorative plants and have become popular in specialized collections. However European species with their greenish- white flowers are not very popular. 

Life cycle

The tubers sprout and form leaves in springtime, which are followed by inflorescences, usually in early summer. After seed production is over, plants hibernate in tuber form until next spring. 


Βιβλιογραφία/References

Bateman, R.M. & R. Sexton, 2008. Is spur length of Platanthera species in the British Isles adaptively optimized or an evolutionary red herring? Watsonia, Vol.27: 1–21.

Bateman, R.M., K.E. James & P.J. Rudall, 2012. Contrast in levels of morphological versus molecular divergence between closely related Eurasian species of Platanthera (Orchidaceae) suggests recent evolution with a strong allometric component. New Journal of Botany, Vol.2(2): 110-148.

Dimopoulos, P., T. Raus, E. Bergmeier, T. Constantinidis, G. Iatrou, S. Kokkini, A. Strid & D. Tzanoudakis, 2013. Vascular plants of Greece. An annotated checklist: 1-372. Botanic gardens and botanical museum Berlin-Dahlem, Berlin and Hellenic botanical society, Athens. Berlin, Germany.

McChatton, R., 2011. Orchid pollination, exploring a fascinating world. Orchids (June): 338-349.

Van der Cingel, N.A., 2001. An atlas of orchid pollination: European orchids. 1st ed. CRC Press, Boca Raton, USA.