Serapias L. 1753, Sp. Pl.: 950

Συνώνυμα:

Isias De Not.; Lonchitis Bubani; Serapiastrum A.A.Eaton


Παγκόσμια κατανομή:
Middle Europe Southwestern Europe Southeastern Europe Northern Africa Macaronesia Caucasus Western Asia

Πληροφορίες γένους:

Ενδιαιτήματα

Τα μέλη της Serapias L. φυτρώνουν σε ανοικτές θέσεις (παρυφές δασών, λιβάδια, κ.ο.κ.), σε ποικιλία ενδιαιτημάτων (eMonocot, 22/6/2015). Στην Ελλάδα, συνήθως βρίσκονται σε θαμνότοπους στα όρια δασών κωνοφόρων, εγκαταλελειμμένα χωράφια και όρια δρόμων, πολλές φορές και σε καλλιεργούμενους ελαιώνες. 

Επικονίαση

Τα άνθη των μελών του γένους φέρουν χείλος χωρίς νέκταρ ή πλήκτρο. Τα περισσότερα επικονιάζονται από αρσενικά μέλη μοναχικών μελισσών, που χρησιμοποιούν τα άνθη σαν καταφύγιο κατά τη διάρκεια της νύχτας ή όταν βρέχει (Vereecken et al., 2012). Στη S. lingua L. τα άνθη επικονιάζονται με ψευδογονιμοποίηση (Vereecken et al., 2012) ενώ τα άνθη της S. parviflora Parl. αυτογονιμοποιούνται (Bellusci et al., 2009). 

Ταξινομικές σημειώσεις

Το γένος έχει υποστεί μικρό ονοματολογικό πληθωρισμό. Μερικά taxa που αναγνωρίζονται στην Ελλάδα, μπορεί να είναι υβρίδια. Το μεγαλύτερο πρόβλημα σε σχέση με την ταξινόμηση της Serapias L. είναι πως τα διάφορα είδη μοιάζουν ίδια με την πρώτη ματιά, και χρειάζεται προσοχή για να τα διαχωρίσεις. Οι διαφορές είναι πιο εμφανείς όταν 2 ή 3 είδη είναι συμπάτρια. Αν και μορφολογικά τα διάφορα είδη είναι παρόμοια, τα υβρίδια είναι μάλλον σπάνια (Pellegrino et al., 2005), αλλά σαφώς υπαρκτά. Λόγο των δυσκολιών αναγνώρισης, αβεβαιότητα υπάρχει τόσο για την κατανομή κάποιων ειδών όσο και για το status κάποιων από τα συνώνυμα που εδώ είναι σύμφωνα με το WCSF (23/6/2015). Αυτά τα θέματα συζητούνται σε κάθε καταχώρηση ξεχωριστά. Από τα 13 είδη που είναι αποδεκτά στο γένος (Chase et al., 2015), 9 βρίσκονται στην Ελλάδα. 

Κλείδα για τα είδη στην Ελλάδα (με συνδέσμους που οδηγούν στις καταχωρήσεις των ειδών)

Πριν χρησιμοποιήσετε την κλείδα, σημειώνουμε πως οι μετρήσεις αφορούν το μέσο του ανθοφόρου (όχι τη βάση ή το άκρο του) και πως ο όρος 'κουκούλα' ορίζει το σωλήνα που δημιουργούν τα σέπαλα μαζί με τα 2 πλευρικά πέταλα. Τέλος το τρίλοβο χείλος, χωρίζετε σε υποχείλειο (από τη βάση του χείλους έως και το σημείο που τελειώνουν οι πλευρικοί λοβοί) και επιχείλειο (που είναι μόνο κεντρικός λοβός).   

1. Χείλος με ένα στρογγυλό κάλλο στη βάση του

               S. lingua (σύνδεσμος)

* Χείλος με 2 γραμμικούς κάλλους στη βάση του

               2

2. Βράκτια σαφώς μακρύτερα του μήκους της ωοθήκης+κουκούλας, επιχείλειο μακρύτερο των 18 mm

               S. vomeracea (σύνδεσμος)

* Βράκτια σχεδόν ισομήκη ή κοντύτερα του μήκους ωοθήκης+κουκούλας 

               3

3. Επιχείλειο σχεδόν τόσο πλατύ όσο το υποχείλειο, φύλλα άστικτα στη βάση τους 

               S. neglecta (σύνδεσμος)

* Φυτό χωρίς όλα τα ως άνω χαρακτηριστικά , φύλλα άστικτα στη βάση τους

               4

* Φυτό χωρίς όλα τα ως άνω χαρακτηριστικά, φύλλα στικτά (με κοκκινωπές κηλίδες ή γραμμές) στη βάση τους

               7

4. Επιχείλιο μακρύτερο των 16 mm

               6

* Επιχείλειο κοντύτερο των 16 mm

               5

5. Ωοθήκη ίσης διαμέτρου με την κουκούλα, επιχείλειο κοντύτερο των 10 mm

               S. parviflora (σύνδεσμος)

* Ωοθήκη μικρότερης διαμέτρου από την κουκούλα, επιχείλειο 8-13 mm

               S. politisii (σύνδεσμος)

6. Ανθοφόρο πυκνό (τα άνθη ακουμπάν το ένα πάνω στο άλλο)

               S. apulica (σύνδεσμος)

* Ανθοφόρο αραιό (τα άνθη δεν ακουμπάνε το ένα στο άλλο) ή με ένα άνθος (νησιά Αιγαίου) 

               S. orientalis (σύνδεσμος)

7. Επιχείλειο στο μέγιστο πλάτος του τόσο πλατύ όσο το υποχείλειο

               S. cordigera (σύνδεσμος)

* Επιχείλειο σαφώς όχι τόσο πλατύ όσο το υποχείλειο

               8

8. Επιχείλειο 10-18 (20) mm μακρύ, συνήθως άτριχο ή με ελάχιστες τρίχες στη βάση του 

               S. bergonii (σύνδεσμος)

* Επιχείλειο μακρύτερο των 18 mm, με έντονη παρουσία τριχών τουλάχιστον έως το μέσο του

               S. orientalis (σύνδεσμος)

Καλλιέργεια

Τα μέλη του γένους, πολλαπλασιάζονται εύκολα από σπόρο in vitro, και τα σπορόφυτα ανθίζουν την 2η ή 3η χρονιά. Μερικά είδη (e.g. η S. lingua L.) δημιουργούν κάθε χρόνο πολλούς κονδύλους σε αντικατάσταση του κονδύλου της προηγούμενης χρονιάς, με αποτέλεσμα να πολλαπλασιάζονται εύκολα αγενώς. Όλα τα προηγούμενα έχουν σαν αποτέλεσμα πολλά είδη (αλλά και υβρίδιά τους, καθώς και υβρίδια με την Anacamptis Rich.) να έχουν γίνει σχετικά δημοφιλή στη καλλιέργεια, και να υπάρχουν αρκετές επιλογές σε ειδικευμένα φυτώρια. 

Κύκλος ζωής

Οι κόνδυλοι βλασταίνουν νωρίς το φθινόπωρο, και σχηματίζουν φύλλα σε δίσειρη διάταξη. Ανθίζουν την άνοιξη και βρίσκονται το καλοκαίρι σε λήθαργο. 


English

Habitats 

Members of Serapias L. can be found in open positions (forest edges, meadows, etc.), in a variety of habitats (eMonocot, 22/6/2015). In Greece they are usually common in scrub (especially those bordering coniferous forests), abandoned agricultural land and driveway margins, sometimes in cultivated olive groves. 

Pollination

The flowers have no nectar or spur. Most species are pollinated by males of solitary bees which use the tubular flowers as a shelter for nigh-time or during rainy spells (Vereecken et al., 2012). The pollination syndrome of S. lingua L. has been observed recently, and it is pseudo-copulation (Vereecken et al., 2012), while S. parviflora Parl. is autogamous (Bellusci et al., 2009). 

Notes on taxonomy 

The genus has suffered little nomenclatural inflation and some taxa that are accepted in Greek populations may be hybrids. By far, the main issue with Serapias L. taxonomy is that patience and detailed analysis is required in order to differentiate between the otherwise initially similar morphologically taxa.  Differences may be easier to assess when 2 or 3 species are sympatric. Hybrids are reported as rare (Pellegrino et al., 2005), however, they do exist! Because of the difficulties discussed above, as well as the uncertainty about the placement of some taxa (here under synonymy in accordance to WCSF, 23/6/2015) distributions given here may be erroneous. These uncertainties are discussed in the taxa entries of this database. Out of the 13 accepted species of Serapias L. (Chase et al., 2015), 9 are present in Greece. 

Key to the species in Greece (with links redirecting to the relevant entries)

Some notes of attention before you use this key: measurements should be done on flowers in the middle of the inflorescence, not the top or the bottom. The term ''hood'' refers to the tube formed by the sepals and lateral petals, and the trilobed lip is split into a hypochile (the lip from its base till the ending of the side lobes) and an epichile (the middle lobe or ''tongue''). 

1. Lip with one round callus at its base

               S. lingua (link)

* Lip with two linear calli at its bases 

               2

2. Bracts clearly longer than the length of ovary+hood, epichile longer than 18 mm

               S. vomeracea (link)

* Bracts of almost equal length or shorter to the length of ovary+hood 

               3

3. Epichile (at its widest) as wide as the hypochile, leaves unspotted at their base 

               S. neglecta (link)

* Plant and flowers not as above, leaf bases unspotted

               4

* Plant and flowers not as above, leaf bases spotted (reddish spots and/or streaks) 

               7

4. Epichile longer than 16 mm

               6

* Epichile shorter than 16 mm

               5

5. Ovary of the same diameter as the hood, epichile shorter than 10 mm

               S. parviflora (link)

* Ovary not as wide as the hood, epichile 8-13 mm

               S. politisii (link)

6. Inflorescence dense (each flower ‘touches’ the other)

               S. apulica (link)

* Inflorescence lax or one flowered (in Aegean islands)

               S. orientalis (link)

7. Epichile (at its widest) as wide as the hypochile

               S. cordigera (link)

* Epichile clearly not as wide as the hypochile

               8

8. Epichile 10-18 (20) mm long, usually (not always) without hairs, or with a few at its base

               S. bergonii (link)

* Epichile longer than 18 mm, pubescent, at least up to its centre 

               S. orientalis (link)

In cultivation

Serapias L. members are easy to propagate from seed in vitro, with seedlings flowering on the 2nd or 3rd year (T. Kolias, pers. com.). Some species (e.g. S. lingua L.) form extra tubers in replacement of last years, so asexual propagation is swift and easy. Consequently some species (and their hybrids, as well as hybrids with Anacamptis Rich.) have become popular cultivation subjects, and they can be found in specialized nurseries. 

Life cycle

Tubers sprout in autumn, and form a fan of leaves in almost distichous arrangement. They flower during the spring and hibernate during summer. 


Βιβλιογραφία/References

Bellusci, F., G. Pellegrino & A. Musacchio, 2009. Different levels of inbreeding depression between outcrossing and selfing Serapias species. Biologia Plantarum, Vol.53(1): 175-178.

Pellegrino, G., A. Musacchio, M.E. Noce, A.M. Palermo & A. Widmer, 2005. Reproductive versus floral isolation among morphologically similar Serapias L. species (Orchidaceae). Journal of Heredity, Vol.96(1): 15–23.

Vereecken, N.J., C.A. Wilson, S. Hotling, S. Schulz, S.A.Banketov & P. Mardulyn, 2012. Pre-adaptations and the evolution of pollination by sexual deception: Cope’s rule of specialization revisited. Proc. R. Soc. B, doi:10.1098/rspb.2012.1804