Epipactis Zinn 1757, Cat. Pl. Hort. Gott.: 85 nom. cons.

Συνώνυμα:

Amesia A.Nelson & J.F.Macbr.; Arthrochilium (Irmisch) Beck; Calliphyllon Bubani; Helleborine Mill.; Limodorum Ludw. ex Kuntze [nom. illeg.]; Limonias Ehrh.; Parapactis W.Zimm.


Παγκόσμια κατανομή:
Northern Europe Middle Europe Southwestern Europe Southeastern Europe Eastern Europe Northern Africa Macaronesia East Tropical Africa Siberia Russian Far East Middle Asia Caucasus Western Asia Arabian Peninsula China Mongolia Eastern Asia Indian Subcontinent Indo-China Malesia Subarctic America Western Canada Eastern Canada Northwestern U.S.A. North-Central U.S.A. Northeastern U.S.A. Southwestern U.S.A. South-Central U.S.A. Southeastern U.S.A.

Πληροφορίες γένους:

Ενδιαιτήματα

Φύονται σε ποικιλία ενδιαιτημάτων. Στην Ελλάδα πάντα σε ορεινά δάση, αλλά σε θέσεις που ποικίλουν από τελείως εκτεθειμένες έως πυκνή βλάστηση. Ένα είδος (E. palustris (L.) Crantz) βρίσκεται σε υγρολίβαδα.

Επικονίαση

Πολλά είδη αυτογονιμοποιούνται (σε μερικά όπως η E. microphylla (Ehrh.) Sw. τα άνθη δεν ανοίγουν καν τελείως). Τα περισσότερα είδη φαίνεται πως χρησιμοποιούν σφήγκες σαν επικονιαστές (Delforge, 2006). Στη μελέτη των Ehlers & Olesen (1997) φαίνεται πως στο νέκταρ τους υπάρχουν προϊόντα αλκοολικής ή/και βακτηριακής ζύμωσης τα οποία κάνουν τις σφήκες αφενός να μην ξεφορτώνονται τα γυρεομάγματα, αφετέρου τις κάνουν να αναζητούν παρόμοια άνθη. 

Ταξινομικές Σημειώσεις

Το γένος έχει υποστεί ταξινομικό πληθωρισμό, με πληθώρα ονομάτων να δημοσιεύονται κάθε χρόνο.Όσες (λίγες) μελέτες υπάρχουν με τη χρήση μοριακών τεχνικών (e.g. Tranchida-Lombardo et al. 2011) περισσότερο μάλλον δείχνουν πως αφενός δεν έχουμε ακόμα βρει τους σωστούς μοριακούς δείκτες, αφετέρου δε πως τα υβρίδια ανάμεσα στα διάφορα taxa είναι πιο κοινά από όσο υποπτευόμαστε. Σε αυτό πρέπει να προστεθεί επίσης πως μερικά 'είδη' μπορεί να είναι αυτόγαμες φυλές άλλων ειδών, γεγονός που επηρεάζει την μορφολογία του άνθους (Hollingsworth et al., 2006). Σε πολλά από τα 'νέα είδη' που προτείνονται, η φυσιολογική μορφολογική παραλλακτικότητα ανάμεσα σε μέλη ενός είδους καθώς και η μορφολογική πλαστικότητα που παρουσιάζουν τα φυτά όταν αποικίζουν νέα ενδιαιτήματα, φαίνεται πως έχουν αγνοηθεί.  

Από τα 49 αποδεκτά είδη του γένους (Chase et al., 2015), 13 υπάρχουν στην Ελλάδα. 

Καλλιέργεια

Πέρα από την Β. Αμερικάνικη E. gigantea Douglas ex Hook. που έχει γίνει αρκετά δημοφιλής τα τελευταία χρόνια, λίγα σχετικά είδη βρίσκονται στη καλλιέργεια. Πάραυτα, μέλη του γένους(και υβρίδια) έρχονται σιγά σιγά στη καλλιέργεια, συνήθως από τα Ασιατικά είδη που είναι πιο θεαματικά από τα Ευρωπαϊκά.

Κύκλος ζωής

Τα ριζώματα βλασταίνουν την άνοιξη και συνήθως ανθίζουν καλοκαίρι. Τα φυτά είναι σε λήθαργο φθινόπωρο (μερικές φορές αργά) και χειμώνα.


English

Habitats

Members of the genus can be found in a variety of habitats. However in Greece, they can only be found in mountain habitats, but in positions that can be characterised from totally exposed to the sun, to well-protected inside dense forests. One species (E. palustris (L.) Crantz) can be found in wet meadows.

Pollination

A few species are autogamous (some, like E. microphylla (Ehrh.) Sw. have flowers that do not open fully). Most species are pollinated by wasps (Delforge, 2006). In a study by Ehlers & Olesen (1997) it was found that the nectar present in the epichile may be contaminated by products of alcoholic and/or bacterial fermentation. Intoxication of the wasps by this mixture, seems to make them less prone to groom themselves (and so dispose of any pollinia attached on their heads) and more keen to visit other similar flowers.   

Notes on taxonomy

The genus has suffered a degree of nomenclatural inflation – there is a plethora of new taxa proposed every year. The few studies conducted using molecular markers (e.g. Tranchida-Lombardo et al., 2011) have found there is a lack of suitable markers that can be used to clarify any relationships, and that hybrids may be more common than previously thought. Furthermore, some ‘species’ may be groups of autogamous members of well-established species, a transition that affects flower morphology (Hollingsworth et al., 2006). In many of the publications of  ‘new species’ proposed, naturally occurring variability in a population, as well as any morphological plasticity exhibited by a taxon colonising a new habitat, have been ignored.

There are 49 accepted species in the genus (Chase et al., 2015) - 13 in Greece. 

In cultivation

Apart from the north American E. gigantea Douglas ex Hook. which has become quite popular lately, few other species can be found in cultivation. However, various Asiatic species (which offer a more dramatic display from European species) and hybrids are starting to appear in specialized nurseries.  

Life cycle

Rhizomes start sprouting in springtime, and flower during the summer. Plants hibernate as rhizomes from autumn onwards.


Βιβλιογραφία/References

Ehlers, B.K. & J.M. Olesen, 1997. The fruit-wasp route to toxic nectar in Epipactis orchids? Flora Vol.192: 223-229

Hollingsworth, P.M., J. Squirrell, M.L. Hollingsworth, A.J.Richards & R.M. Bateman, 2006. Taxonomic complexity, conservation and recurrent origins of self-pollination in Epipactis (Orchidaceae). In Bailey, J.& Ellis, R.G. (eds), Current taxonomic research on the British &European flora: 27–44. BSBI, London, UK

Tranchida-Lombardo, V., D. Cafass, A. Cristaudo & S. Cozzolino, 2011. Phylogeographic patterns, genetic affinities and morphological differentiation between Epipactis helleborine and related lineages in a Mediterranean glacial refugium. Annals of Botany Vol.107: 427–436